Stefan Banach

STEFAN  BANACH

(ur. 30 marca 1892 Kraków - zm. 31 sierpnia 1945 Lwów)

był Polakiem. Obok Mikołaja Kopernika i Marii Skłodowskiej-Curie zaliczany jest do trójki największych polskich uczonych. Jednak jego mogiła znajduje się na terytorium obecnej Ukrainy.

 

"Dobry matematyk potrafi dostrzegać fakty, matematyk wybitny – analogie między faktami, zaś matematyk genialny – analogie między analogiami."

STEFAN  BANACH

 

"Dobrzy matematycy widzą analogie między twierdzeniami, lepsi między teoriami, ale najlepsi widzą analogie między analogiami." (Stefan  BANACH)

 

FOTO  GALERIA

Fot. Portret Stefana Banacha.

       

       

   

       

Fot. Kartka pocztowa z okazji Jubileuszowego Zjazdu Polskiego Towarzystwa Matematycznego, Kraków 1960 (dwie pierwsze foto).

       

Fot. Stefan Banach na znaczkach pocztowych (1982 r.)

Rys.  Piotr Kanarek (KLIKNIJ, ABY  POWIĘKSZYĆ...)

 

"Matematyka jest najpiękniejszym i najpotężniejszym tworem ducha ludzkiego[...] jest tak stara, jak stary jest człowiek.[...]

W ostatnich czasach wywiera matematyka coraz większy wpływ na rozwój wielu nauk[...]. Tylko państwa, które pielęgnują matematykę mogą być silne i potężne."

Lwów, dn. 27. IX. 1938, dr STEFAN  BANACH, prof. U. J. K.

 

 

STEFAN  BANACH

(ur. 30 marca 1892 Kraków; zm. 31 sierpnia 1945 Lwów; syn Stefana Greczka i Katarzyny Banach)

 

STEFAN BANACH – geniusz matematyczny („Geniusz: gen i już – Stefan Banach”); pewny kandydat do wyróżnienia Medalem Fieldsa (przekroczył “magiczną czterdziestkę”, miał w momencie pierwszego wręczenia w 1936 o cztery lata za dużo). Wychowywał się w Krakowie w rodzinie zastępczej Franciszki Płowej i jej córki, Marii Puchalskiej. Uczęszczał do IV Gimnazjum w Krakowie . Matematykę studiował jako samouk. Zainteresowania matematyką i jej problemami sięgają czasów krakowskich i wczesnej młodości. Samodzielne studia dzieł matematycznych były przygotowaniem do podjęcia dojrzałej pracy naukowej w środowisku lwowskim. Po maturze (1910) pracował w księgarni krakowskiej, zaliczył egzaminem częściowym dwa lata studiów na Politechnice Lwowskiej (1913), pracował jako nadzorca przy budowie dróg, zarabiał na życie korepetycjami, dzięki wstawiennictwu Hugo Steinhausa (1920) otrzymał asystenturę w Katedrze Matematyki na Wydziale Mechanicznym Politechniki Lwowskiej u Łomnickiego; doktoryzował się (1920) na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie tezy, w której zawarł podstawowe twierdzenia nowej dyscypliny matematyki, analizy funkcjonalnej. W 1922 habilitował się i otrzymał nominację na profesora nadzwyczajnego0, a w 1927 na profesora zwyczajnego UJK (Uniwersytetu Jana Kazimierza), gdzie wykładał podstawy geometrii, teorię mnogości, geometrię analityczną, “rachunek nieskończonościowy”, mechanikę teoretyczną, wybrane działy z mechaniki, teorię funkcjonałów, rachunek różniczkowy i całkowy, “teorię operacji funkcjonalnych”. Prowadził seminaria z teorii funkcji wielu zmiennych, “operacji funkcyjnych” i szeregów ortogonalnych. Był autorem podręczników matematycznych do szkół średnich, “Rachunku różniczkowego i całkowego” (t . I, 1929, t . II, 1930), “Mechaniki w zakresie szkół akademickich” (2 t., 1938). Pierwsze jego prace naukowe dotyczyły szeregów Fouriera (rozstrzygnął negatywnie problem przeciętnej zbieżności sum częściowych szeregu Fouriera), funkcji i szeregów ortogonalnych, równań Maxwella, funkcji pochodnych funkcji mierzalnych, teorii miary. Podał aksjomatyczną definicję przestrzeni Banacha, ugruntował ostatecznie podstawy analizy funkcjonalnej (wprowadził terminologię i podał jej fundamentalne twierdzenia). Był autorem ponad 60 prac naukowych i twórcą wielu twierdzeń o fundamentalnym znaczeniu dla wielu działów matematyki. Publikował głównie w “Fundamenta Mathematicae” i w “Studia Mathematica”. Najbardziej znane to: tw. Banacha – Tarskiego o rozkładzie zbiorów punktów na części odpowiednio przystające (paradoks Banacha – Tarskiego), tw. o punkcie stałym dla operacji zwężających, tw. Banacha – Steinhausa o ciągu operacji liniowych, tw. Hahna – Banacha o przedłużaniu funkcjonału liniowego. Styl jego pracy, niezwykła intuicja naukowa, bezpośredniość i otwartość pozwoliły mu na stworzenie Lwowskiej Szkoły Matematycznej. Jego współpracownikami byli: Herman Auerbach, Stanisław Mazur, Władysław Orlicz, Juliusz Paweł Schauder, Stanisław Ulam i in. W ich kręgu powstała Księga Szkocka (nazwa pochodzi od miejsca spotkań i dysput matematycznych środowiska lwowskiego – kawiarni “Szkockiej” przy ul. Fredry 9), w której notowali problemy (problematy) matematyczne matematycy lwowscy i ich goście (Stanisław Marcin Ulam, Stanisław Mieczysław Mazur, Władysław Orlicz, Józef Schreier, Hugo Dyonizy Steinhaus, Herman Auerbach, Juliusz Paweł Schauder, Samuel Eilenberg, Max Eidelheit, Stanisław Ruziewicz, Marek Kac, Władysław Nikliborc, Edward Szpilrajn (Edward Marczewski), René Maurice Fréchet, Bronisław Knaster, Kazimierz Kuratowski, Stanisław Saks,  Ludwig (Leon) Sterbach, A. J. Ward, Paweł Aleksandrow, Nikołaj N. Bogolubow, Karol Borsuk, Kampé de Fériet, A. F. Fermant, Leopold Infeld, Stefan Kaczmarz, Łazar A. Lusternik, Antoni Łomnicki, Józef Marcinkiewicz, John von Neumann, A. Cyril Offord, Wacław Franciszek Sierpiński, Siergiej Sobolew, Simion Stoilow, Rolin Wavre i Antoni Zygmund). W okresie od 17.07.1935 (S. Banach) – 31.05.1941 (H. Steinhaus) wpisano tam 193 problemy. Stefan był jednym z inicjatorów “Monografii Matematycznych”. Został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności (1924), członkiem zwyczajnym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (1931), członkiem przybranym (1923) i czynnym (1927) Towarzystwa Naukowego we Lwowie, członkiem założycielem (1919) Polskiego Towarzystwa Mat. i jego wiceprezesem (1932 – 36) oraz prezesem (1939 – 45), wiceprzewodniczącym Komitetu Matematycznego Rady Nauk Ścisłych i Stosowanych (1936 – 39), członkiem korespondentem Akademii Nauk Ukraińskiej SRR (1939). Ponadto otrzymał nagrodę naukową miasta Lwowa (1930) i PAU (1939), wygłosił plenarny wykład na Kongresie Matematycznym w Oslo (1936). W czasie okupacji niemieckiej zarabiał na utrzymanie rodziny (ż. Łucji i s. Stefana) jako karmiciel wszy w Instytucie Bakteriologicznym Rudolfa Weigla, gdzie produkowano szczepionki przeciwko durowi plamistemu. To niebezpieczne zajęcie było dobrze płatne i chroniło przed łapankami, co pozwoliło mu przetrwać okupację. Po powrocie do Polski zamierzał objąć katedrę na Uniw. Jagiellońskim. Zmarł na raka płuc i oskrzeli, pochowany w grobowcu Riedlów na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie (obok grobowca Marii Konopnickiej). Po jego śmierci zostało wydanych pięć prac i podręcznik “Wstęp do teorii funkcji rzeczywistych”, PTM ufundowało nagrodę naukową im. Banacha (1946), jego imieniem nazwano ulice w miastach uniwersyteckich i utworzono Międzynarodowe Centrum Matematyczne im. S. Banacha. Kilka szkół w Polsce nosi jego imię...

„Sur les opérations dans les ensembles abstraits et leurs applications aux équations integrales” (O operacjach na zbiorach abstrakcyjnych i ich zastosowanie do równań całkowych) – rozprawa doktorska Stefana Banacha ogłoszona w 1922 roku w polskim czasopiśmie „Fundamenta Mathematicae” – praca, która stała się fundamentem nowej dyscypliny matematycznej zwanej analizą funkcjonalną.

Dorobek naukowy Stefana Banacha obejmuje 58 prac, z których 6 opublikowano pośmiertnie.

AKTUALIZACJA STRONY: 19 maja 2004 r.

Na początek.   Powrót do "Geniusz matematyczny...".   Powrót do strony głównej.